Knarrenhofjes en verhuiscoaches als oplossing voor kleiner wonen onder ouderen

Voor het eerst wonen er in Nederland meer ouderen dan jongeren. Dat roept zorgen op bij lezers: zijn er wel genoeg passende woningen voor al die ouderen? Volgens experts ontstaan er steeds meer initiatieven om dit probleem aan te pakken, zoals de zogeheten Knarrenhofjes.

De cijfers maken de omvang van het probleem duidelijk. In 2025 zijn er 451.000 woningzoekenden in Nederland, blijkt uit onderzoek van Volkshuisvesting Nederland. Daarvan zijn 81.000 starters. Het aanbod blijft echter ver achter: er komen jaarlijks slechts zo’n 50.000 woningen beschikbaar. Het tekort loopt daardoor op tot ongeveer 400.000 woningen.

De overheid probeert dit al langer te ondervangen. Tussen 2022 en 2030 moeten er bijna 981.000 woningen worden bijgebouwd. Een derde daarvan moet geschikt zijn voor ouderen. Dat betekent dat er jaarlijks zo’n 33.000 ouderenwoningen nodig zijn, terwijl er vorig jaar slechts 4.000 zijn gerealiseerd.

Het gebrek aan geschikte ouderenwoningen heeft gevolgen voor de hele woningmarkt. Ouderen blijven langer in ruime gezinswoningen wonen, waardoor jonge gezinnen minder kans maken. De doorstroming stokt.

Een geschikte woning voor ouderen is vaak aangepast: gelijkvloers, met brede deuren en goede toegankelijkheid. Ook de omgeving is belangrijk. “Wij spreken van de drie A’s,” zegt hoogleraar woningmarkt Peter Boelhouwer van de TU Delft. “Arts, apotheek en Albert Heijn.”

Geclusterd wonen populair

Aan zulke woningen is een groot tekort, maar woningcorporaties zoeken naar alternatieven. Een daarvan is het Knarrenhofje: een woonvorm voor 55-plussers zonder zorgvraag, die zelfstandig wonen in een hofje met gezamenlijke ruimtes en tuinen. Het concept is populair; inmiddels staan zo’n 60.000 mensen op de wachtlijst.

Weinig verhuisbereidheid

Toch lossen deze initiatieven het probleem niet snel op. Ook de verhuisbereidheid onder ouderen is beperkt. Uit onderzoek van Vereniging Eigen Huis uit 2022 blijkt dat slechts 40 procent van de senioren wil verhuizen naar een beter passende woning.

“Bij mensen tussen de 65 en 80 jaar is die bereidheid erg laag,” zegt Boelhouwer. Ouderen zijn gehecht aan hun buurt en willen na hun pensioen genieten van hun vertrouwde woning. Pas na hun tachtigste, wanneer gezondheidsklachten toenemen en traplopen lastiger wordt, groeit de behoefte aan een aangepaste woning. Maar die is vaak niet direct beschikbaar.

Financiële drempels verlagen

Volgens experts is het belangrijk om ouderen eerder te stimuleren om te verhuizen. Dat kan bijvoorbeeld met verhuiscoaches, die helpen bij het vinden van een nieuwe woning en bij de verhuizing zelf.

Daarnaast houden sommige woningcorporaties de oude, lagere huur aan wanneer ouderen verhuizen naar een nieuw appartement, zegt emeritus hoogleraar demografie Jan Latten. Zo wordt de financiële drempel verlaagd.

Ook voor koopwoningen zou extra ondersteuning helpen, stelt Boelhouwer. Ouderen moeten nu vaak een duur overbruggingskrediet afsluiten van 20.000 tot 30.000 euro. “Een lagere rente en betere toegang tot krediet zouden veel verschil maken.”

Positieve prikkels werken beter

Volgens Latten werken positieve stimulansen beter dan straffen. Hij wijst op het Verenigd Koninkrijk, waar de zogenoemde ‘bedroom tax’ mensen met een extra kamer financieel benadeelt. “Dat is geen goede oplossing. Positieve maatregelen zorgen voor meer bereidheid.”

Toch waarschuwen experts dat doorstroming alleen niet genoeg is. “Het zorgt voor een betere verdeling van woningen,” zegt Boelhouwer, “maar uiteindelijk zijn er vooral méér woningen nodig. Ook ouderen moeten ergens kunnen wonen.”